Khoảng cách hai tầng tư duy: vì sao đi cùng nhau cần cùng nhịp phát triển

Có một câu nói quen thuộc: "Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau." Tôi tin câu ấy. Nhưng sau nhiều năm ngồi ở vị trí điều hành, tôi thấy nó còn thiếu một vế: đi cùng nhau chỉ đi được xa khi người cầm lái và những cộng sự chủ chốt không cách nhau quá hai tầng tư duy.

Bài này tôi viết cho các founder đang xây đội ngũ, và cũng để nhà đầu tư hiểu cách tôi nhìn bài toán con người ở HOPE CORP.

Khoảng cách gây đứt gãy nhiều hơn cả việc thiếu vốn

Trong một doanh nghiệp, điều khó nhất không chỉ là thiếu tiền. Còn có độ chênh về mức độ phát triển giữa những người đang cùng đi trên một con đường.

Người làm chủ mỗi ngày phải đối diện thị trường, cạnh tranh với những đối thủ lớn hơn mình rất nhiều, rồi buổi tối lại tiếp tục học. Với tôi, đó là Luật Kinh tế và quản trị, những thứ cần thiết để tìm đường đi cho công ty. Tư duy của người đứng đầu được mở rộng mỗi ngày, vì áp lực buộc họ phải học. Trong khi đó, ở phía còn lại, rất dễ có những người thu mình vào vùng an toàn và hài lòng với việc hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Tôi không xem đây là chuyện đúng hay sai của bên nào. Đây là chuyện của nhịp độ. Khi khoảng cách kéo giãn quá hai tầng tư duy, sự đứt gãy gần như là tất yếu. Hai phía nhìn cùng một sự việc nhưng thấy hai điều khác nhau. Người dẫn dắt nói về mục tiêu lớn, người nghe thấy đó là kỳ vọng quá xa và là áp lực. Người thực thi làm theo nhịp của mình, người dẫn dắt thấy chậm và bí bách. Dù từng trân quý nhau đến đâu, hai bên dần rẽ sang hai hướng khác nhau.

Sức ì của con người và sự nghiêm khắc xuất phát từ tình thương

Qua nhiều năm làm việc, tôi nhận ra một điều: thường không phải vì ai đó kém. Con người vốn mang trong mình một sức ì rất lớn. Nhiều khi chính họ cũng không tin rằng mình có thể chạm tới những chỉ tiêu cao hơn, hay vượt qua những giới hạn tư duy đã quen thuộc.

Nếu bạn thật lòng quý trọng đội ngũ, bạn không nên để họ đứng yên. Thói quen học tập không thể là đặc quyền của founder. Nó phải là nếp sống của nhóm nòng cốt. Muốn vậy cần một kỷ luật rõ ràng và những mục tiêu đủ lớn để buộc mỗi người phải bứt ra khỏi vùng quen thuộc. Nếu không có áp lực đó, rất dễ ngủ quên trong cảm giác an toàn.

Tôi coi việc đòi hỏi cao ở người cộng sự là một cách thể hiện sự tin tưởng. Đòi hỏi ít đồng nghĩa với việc ngầm cho rằng họ không thể lớn hơn.

Đưa AI vào hệ thống: không thần thánh hoá, nhưng phải song hành

Đó là lý do tại HOPE CORP tôi đưa công nghệ AI can thiệp sâu vào nền tảng quản trị và đào tạo.

Tôi không xem AI là phép màu có thể thay thế con người. AI không có hơi ấm, và không có sự thấu cảm của một người tư vấn trực tiếp lắng nghe khách hàng. Nhưng AI là một chiếc đòn bẩy rất mạnh để phá vỡ sức ì.

Khi AI trở thành người đồng hành trong hệ thống, máy móc xử lý những việc lặp đi lặp lại chỉ trong vài giây. Lúc đó, đội ngũ không còn chỗ để ẩn mình sau những công việc tay chân. Mỗi người buộc phải dùng đến tư duy: học cách suy nghĩ chiến lược để điều khiển công nghệ, và nâng cấp khả năng thấu hiểu khách hàng, thứ mà máy móc không làm thay được.

AI không có mặt để thay thế đồng đội. Nó đặt ra một chuẩn mới, để mỗi người giỏi lên và giữ vị thế của một con người làm chủ công nghệ.

Những nguyên tắc tôi rút ra

Từ cách nhìn ấy, tôi giữ cho mình mấy nguyên tắc khi xây đội ngũ:

• Đồng điệu về giá trị cốt lõi trước, kỹ năng sau. Kỹ năng có thể học được. Giá trị cốt lõi khác nhau thì rất khó đi cùng nhau trên đường dài.
• Học tập là một phần của công việc, không phải việc làm thêm. Người dẫn dắt phải là người học trước và học nhiều nhất.
• Nói rõ kỳ vọng và lý do đằng sau kỳ vọng. Khoảng cách tư duy thường bắt đầu từ chỗ hai bên không hiểu vì sao đối phương muốn như vậy.
• Tạo môi trường để mọi người lớn lên cùng nhau, bằng áp lực hợp lý, bằng công nghệ, hoặc bằng cả hai.
• Tách tình cảm khỏi quyết định về vai trò. Sự trân trọng dành cho những đóng góp trong quá khứ là thật. Nhưng nếu vai trò không còn khớp với tốc độ phát triển của tổ chức, việc giữ nguyên vì tình cảm có thể làm cả con tàu chậm lại.

Lời kết

Bức tranh đường dài rất khắc nghiệt. Chúng ta cần những người không chỉ giỏi kỹ năng mà còn đồng điệu về giá trị cốt lõi, để có thể đi cùng nhau lâu dài.

Đừng để khoảng cách tư duy làm mất đi những cộng sự tốt. Hãy tạo ra một môi trường, bằng kỷ luật hay bằng công nghệ, để mọi người cùng trưởng thành với bạn.

Tôi vẫn đang học cách làm điều này tốt hơn mỗi ngày, và rất muốn biết các founder khác đang làm thế nào để đội ngũ của mình không bị hụt hơi phía sau.