Hiến máu là một việc làm đẹp và nhẹ nhàng với hầu hết người khoẻ mạnh, nhưng để buổi hiến máu diễn ra thoải mái, không choáng váng hay mệt lả sau đó, chuyện ăn uống trước và sau khi hiến lại đóng vai trò không nhỏ. Không cần thực đơn cầu kỳ hay món lạ, chỉ cần vài thay đổi nhỏ trong bữa ăn quen thuộc của bếp Việt cũng đủ giúp cơ thể sẵn sàng hơn và hồi phục nhịp nhàng hơn sau khi cho đi một phần máu của mình.
Vì sao nên chú ý ăn uống quanh ngày hiến máu
Khi hiến máu, cơ thể mất đi một lượng máu nhất định, kéo theo đó là mất một phần huyết tương, hồng cầu và một số khoáng chất đi cùng như sắt. Với người khoẻ mạnh, cơ thể có khả năng tự điều chỉnh và bù đắp lại trong vài ngày đến vài tuần, nhưng quá trình này diễn ra thuận lợi hơn nếu bữa ăn trước và sau đó được chuẩn bị hợp lý.
Nhiều người cảm thấy hơi choáng, hoa mắt hoặc mệt nhẹ sau khi hiến máu, phần lớn nguyên nhân không nằm ở việc hiến máu bản thân nó mà ở việc nhịn ăn, để bụng đói, uống thiếu nước hoặc đứng dậy quá nhanh. Đây là những yếu tố hoàn toàn có thể chủ động điều chỉnh bằng thói quen ăn uống trước khi đi hiến máu và cách nghỉ ngơi sau đó.
Nói cách khác, ăn uống quanh ngày hiến máu không phải để tạo ra một “lá chắn” đặc biệt, mà đơn giản là giúp cơ thể có đủ năng lượng, đủ nước và đủ dưỡng chất nền để trải qua buổi hiến máu một cách nhẹ nhàng, tự nhiên như một sinh hoạt bình thường trong ngày.
Trước khi hiến máu, nên ăn gì để cơ thể sẵn sàng
Điều đầu tiên cần nhớ là không nên đi hiến máu khi bụng đói hoàn toàn. Nhịn ăn kéo dài trước đó dễ khiến đường huyết xuống thấp tạm thời, cộng với việc mất một lượng máu nhỏ trong lúc hiến, có thể gây cảm giác hoa mắt, chóng váng nhẹ khi đứng lên. Vì vậy, một bữa ăn nhẹ nhàng nhưng đủ chất trước giờ hiến máu khoảng một đến hai giờ là điều nên làm.
Bữa ăn này không cần quá no, chỉ cần đủ để bụng không trống rỗng. Ưu tiên món dễ tiêu, có tinh bột, một chút đạm và rau, tránh món quá nhiều dầu mỡ hoặc quá cay nóng vì có thể gây cảm giác đầy bụng, khó chịu trong lúc chờ đợi hoặc nằm hiến máu. Nếu buổi hiến máu diễn ra vào buổi sáng, một bữa sáng vừa phải là lựa chọn hợp lý hơn là để bụng rỗng đến gần trưa mới ăn.
Về lượng nước, nên uống đủ nước từ tối hôm trước và trong buổi sáng ngày hiến máu, vì huyết tương – phần dịch chiếm tỷ lệ lớn trong máu – phụ thuộc khá nhiều vào lượng nước cơ thể đang có. Uống đủ nước giúp mạch máu dễ tiếp cận hơn khi lấy máu và cũng giúp giảm cảm giác mệt sau đó. Có thể tham khảo thêm cách chia nhỏ lượng nước uống trong ngày ở bài uống nước đúng cách mỗi ngày để hình thành thói quen uống nước đều đặn, không chỉ riêng ngày hiến máu.
Bữa sáng hoặc bữa trước hiến máu kiểu bếp Việt
Bếp Việt có rất nhiều lựa chọn quen thuộc, dễ tiêu và đủ no cho bữa ăn trước khi hiến máu mà không cần chuẩn bị gì cầu kỳ. Một bát cháo trắng ăn cùng thịt băm hoặc trứng, một đĩa xôi nhỏ ăn với đậu phộng và ít muối vừng, hoặc một bát phở, bún nhẹ nhàng đều là những lựa chọn phù hợp, vừa cung cấp tinh bột để duy trì năng lượng, vừa có thêm đạm từ thịt, trứng.
Nếu không có nhiều thời gian buổi sáng, một quả trứng luộc kèm vài lát bánh mì hoặc một cốc sữa đậu nành ấm cũng đủ để bụng không còn trống. Với người quen ăn sáng bằng xôi, bánh mì hay bún phở, có thể tham khảo thêm những gợi ý trong bài ăn sáng bún phở bánh mì xôi có tốt không để chọn phần ăn vừa đủ, không quá nặng bụng trước khi di chuyển đến điểm hiến máu.
Tránh những món quá nhiều dầu mỡ như đồ chiên rán nhiều lớp, hoặc món quá cay, quá chua vào sát giờ hiến máu vì dễ gây cảm giác cồn ruột, khó chịu khi phải nằm yên một chỗ trong lúc lấy máu. Một bữa ăn vừa phải, ấm nóng và quen thuộc thường mang lại cảm giác an tâm hơn là thử món mới lạ ngay trước một hoạt động cần sự bình tĩnh của cơ thể.
Uống nước và các loại nước quen thuộc trước khi hiến máu
Bên cạnh bữa ăn, nước uống trước khi hiến máu cũng quan trọng không kém. Ngoài nước lọc, có thể uống thêm nước dừa, nước cam pha loãng hoặc một cốc trà gừng ấm nhẹ nếu cơ thể quen với những loại nước này. Những loại nước này vừa giúp bù nước, vừa mang lại cảm giác dễ chịu, ấm bụng trước khi vào phòng hiến máu.
Không nên uống cà phê đậm hoặc trà đặc ngay trước giờ hiến máu vì có thể khiến tim đập nhanh hơn bình thường, cộng thêm cảm giác hồi hộp tự nhiên khi hiến máu lần đầu, dễ gây cảm giác choáng nhẹ. Nếu là người quen uống cà phê buổi sáng, có thể tham khảo thêm bài cà phê và sức khoẻ để biết cách điều chỉnh lượng và thời điểm uống phù hợp hơn trong những ngày có lịch hiến máu.
Với rượu bia, nên tránh hoàn toàn trong ngày trước khi hiến máu, vì rượu bia có thể ảnh hưởng đến quá trình mất nước của cơ thể và khiến cảm giác mệt sau khi hiến máu rõ hơn. Một buổi tối trước ngày hiến máu với bữa ăn nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc và uống nước đều đặn thường mang lại cảm giác tỉnh táo, dễ chịu hơn hẳn vào sáng hôm sau.
Sau khi hiến máu, những phút đầu cần chú ý gì
Ngay sau khi rút kim, hầu hết các điểm hiến máu đều mời người hiến ngồi nghỉ tại chỗ ít nhất vài phút, uống nước và ăn nhẹ trước khi ra về. Đây là khoảng thời gian quan trọng, không nên bỏ qua chỉ vì muốn về nhanh. Ngồi yên, thở đều, tránh đứng lên đột ngột là cách đơn giản nhất để tránh cảm giác hoa mắt, choáng nhẹ do thay đổi tư thế quá nhanh.
Trong lúc ngồi nghỉ, nên nhấp từng ngụm nước nhỏ, có thể là nước lọc, nước đường ấm, nước cam hoặc sữa nếu được chuẩn bị sẵn tại điểm hiến máu. Việc uống từ từ, không cần vội, giúp cơ thể ổn định huyết áp và cảm giác hồi hộp giảm dần. Nếu cảm thấy hơi lâng lâng hay tim đập nhanh, nên nói ngay với nhân viên y tế tại chỗ để được hỗ trợ kịp thời, không nên tự cố gắng đứng lên di chuyển một mình.
Sau khi cảm thấy ổn, có thể ăn thêm một chút bánh quy, bánh ngọt nhẹ hoặc trái cây được chuẩn bị tại điểm hiến máu trước khi rời đi. Đây chỉ là bữa ăn nhẹ tạm thời, bữa ăn chính bổ sung năng lượng và dưỡng chất nên được thực hiện trong vài giờ tiếp theo tại nhà.
Bữa ăn phục hồi sau hiến máu, gợi ý món quen thuộc
Về đến nhà, bữa ăn tiếp theo nên đủ đầy hơn một chút so với ngày thường, nhưng vẫn giữ nguyên tắc dễ tiêu, không cần quá nhiều dầu mỡ. Một bát cơm nóng ăn cùng thịt bò xào, canh rau ngót nấu thịt băm, hoặc một đĩa cháo gà kèm rau thơm đều là những lựa chọn quen thuộc, vừa cung cấp đạm, vừa có thêm rau xanh và tinh bột.
Nếu muốn nhẹ bụng hơn, có thể chọn bát cháo cá, cháo đậu xanh hoặc một tô bún riêu, bún bò vừa phải. Điều quan trọng là không nên để bụng đói kéo dài trong ngày hiến máu, ngay cả khi cảm thấy khá bình thường sau khi nghỉ. Có thể chia nhỏ bữa ăn thành vài lần trong ngày nếu cảm thấy ăn một bữa lớn hơi nặng bụng, tham khảo cách chia bữa hợp lý trong bài ăn gì cho năng lượng bền để duy trì mức năng lượng ổn định suốt cả ngày.
Trái cây tươi cũng là lựa chọn nên có trong ngày hiến máu, đặc biệt là các loại quả giàu vitamin C như cam, quýt, ổi, vì vitamin C hỗ trợ cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm tốt hơn. Một ly nước cam vắt hoặc vài múi quýt sau bữa ăn chính là gợi ý đơn giản, dễ thực hiện mà không cần chuẩn bị gì cầu kỳ.
Bổ sung sắt và các dưỡng chất trong vài ngày kế tiếp
Sau khi hiến máu, cơ thể cần thời gian để tái tạo lại lượng hồng cầu đã mất, trong đó sắt là một trong những khoáng chất được cơ thể ưu tiên sử dụng nhiều hơn bình thường. Vì vậy, trong vài ngày sau khi hiến máu, nên chú ý bổ sung thêm thực phẩm giàu sắt trong bữa ăn hằng ngày như thịt bò, thịt heo nạc, gan, trứng, các loại đậu và rau lá xanh đậm.
Danh sách thực phẩm giàu sắt khá đa dạng và dễ tìm trong bếp Việt, có thể tham khảo thêm ở bài thực phẩm giàu sắt để lên thực đơn phong phú hơn cho vài ngày sau khi hiến máu, tránh lặp đi lặp lại một vài món quen thuộc gây cảm giác ngán. Đối với những người có cơ địa dễ mệt hoặc từng có dấu hiệu thiếu máu trước đó, việc chú ý thêm về chế độ ăn giàu sắt lại càng cần thiết, có thể tìm hiểu thêm trong bài thiếu máu để hiểu rõ hơn về vai trò của sắt và các dưỡng chất liên quan trong việc duy trì lượng hồng cầu khoẻ mạnh.
- Thịt bò, thịt heo nạc, gan gà hoặc gan heo chế biến chín kỹ, ăn cùng rau thơm.
- Trứng luộc, trứng chiên hoặc trứng hấp, dễ ăn và dễ tiêu.
- Rau lá xanh đậm như rau ngót, cải bó xôi, mồng tơi nấu canh hoặc xào nhẹ.
- Các loại đậu như đậu đen, đậu đỏ, đậu lăng nấu chè hoặc nấu canh.
- Trái cây giàu vitamin C như cam, quýt, ổi ăn kèm hoặc uống nước ép.
Không cần thay đổi hoàn toàn thực đơn hay ăn quá nhiều một loại thực phẩm nào, chỉ cần cân đối thêm các món giàu sắt trong vài ngày, kết hợp với nghỉ ngơi hợp lý, cơ thể sẽ tự điều chỉnh dần theo nhịp tự nhiên của nó.
Những điều nên tránh trước và sau khi hiến máu
Bên cạnh việc nên ăn gì, cũng có một số điều nên tránh để buổi hiến máu diễn ra nhẹ nhàng hơn. Trước hết là tránh nhịn ăn sáng hoặc để bụng đói quá lâu trước giờ hiến máu, vì đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây choáng váng, hoa mắt sau khi hiến.
Thứ hai, nên tránh vận động mạnh, tập luyện cường độ cao ngay trước và sau khi hiến máu trong ngày đó. Nếu có thói quen đi bộ hoặc tập thể dục nhẹ hằng ngày, có thể tham khảo cách điều chỉnh nhịp vận động trong bài đi bộ 10 nghìn bước mỗi ngày để biết cách giảm cường độ phù hợp trong ngày hiến máu, thay vì cố gắng duy trì đúng số bước như bình thường.
Thứ ba, hạn chế rượu bia, cà phê đậm và trà đặc trong ngày hiến máu, đặc biệt là trước giờ hiến. Những loại thức uống này có thể ảnh hưởng đến nhịp tim và cảm giác cơ thể trong lúc hồi phục. Cuối cùng, tránh tắm nước quá nóng hoặc ngồi lâu trong phòng kín, thiếu thông thoáng ngay sau khi hiến máu, vì có thể khiến cảm giác mệt kéo dài hơn bình thường.
Một buổi hiến máu nhẹ nhàng không nằm ở việc chuẩn bị cầu kỳ, mà ở việc lắng nghe cơ thể, ăn đủ, uống đủ và cho mình thời gian nghỉ ngơi cần thiết trước và sau đó.
Lắng nghe cơ thể và duy trì nhịp ăn uống đều đặn
Sau ngày hiến máu, nhiều người có xu hướng trở lại nhịp sinh hoạt bình thường ngay lập tức, nhưng thực ra cơ thể vẫn đang trong quá trình tái tạo lại lượng máu đã mất trong vài ngày tiếp theo. Vì vậy, duy trì bữa ăn đều đặn, đủ chất trong khoảng một tuần sau khi hiến máu là điều nên làm, thay vì chỉ chú ý trong ngày đầu tiên rồi lại quay về thói quen ăn uống thất thường.
Nếu công việc bận rộn khiến việc chuẩn bị bữa ăn trở nên khó khăn, có thể tham khảo cách lên kế hoạch bữa ăn cho cả tuần trong bài chuẩn bị bữa ăn cả tuần cho người đi làm, để vẫn đảm bảo đủ đạm, sắt và rau xanh mà không mất quá nhiều thời gian nấu nướng mỗi ngày.
Ngoài bữa chính, có thể chuẩn bị thêm vài món ăn vặt lành mạnh để bổ sung năng lượng giữa buổi nếu cảm thấy hơi đuối sức hơn bình thường trong vài ngày sau khi hiến máu, chẳng hạn như một ít hạt, sữa chua hoặc trái cây tươi, tham khảo thêm gợi ý trong bài ăn vặt lành mạnh để chọn món phù hợp, không quá ngọt hoặc quá nhiều dầu mỡ.
Điều quan trọng nhất vẫn là lắng nghe cảm giác của chính cơ thể mình. Nếu vài ngày sau khi hiến máu vẫn cảm thấy mệt nhiều hơn bình thường, chóng mặt kéo dài hoặc ăn uống không cải thiện được cảm giác mệt mỏi, nên trao đổi với nhân viên y tế hoặc bác sĩ để được kiểm tra thêm, thay vì tự điều chỉnh thực đơn theo cảm tính. Hiến máu là một việc làm tốt và hoàn toàn có thể lặp lại đều đặn theo khuyến nghị, miễn là cơ thể được chăm sóc đúng cách trước và sau mỗi lần hiến.
Nhìn chung, chuyện ăn uống quanh ngày hiến máu không cần phức tạp hay tốn kém. Chỉ cần một bữa ăn nhẹ trước giờ hiến, uống đủ nước, nghỉ ngơi vài phút sau khi hiến và duy trì bữa ăn giàu sắt trong vài ngày tiếp theo, phần lớn người hiến máu sẽ cảm thấy khá ổn, không có cảm giác choáng váng hay mệt kéo dài. Đây cũng là dịp để nhìn lại nhịp ăn uống hằng ngày của mình, xem đã đủ đa dạng, đủ rau xanh, đủ đạm hay chưa, từ đó điều chỉnh dần cho phù hợp hơn với sức khoẻ lâu dài, không chỉ riêng trong những ngày có lịch hiến máu.
Nếu đang có kế hoạch hiến máu trong thời gian tới, có thể bắt đầu bằng việc ghi lại vài món ăn quen thuộc trong bếp nhà mình phù hợp cho bữa trước và sau khi hiến, để không phải bối rối tìm kiếm vào ngày cận kề. Một sự chuẩn bị nhỏ, nhẹ nhàng như vậy đủ để buổi hiến máu trở thành một trải nghiệm dễ chịu, đáng nhớ theo cách tích cực.