"Bớt cà phê đi, uống nhiều đen da đấy." Rất nhiều chị em đã nghe câu này từ mẹ, từ bà, từ đồng nghiệp ngồi bàn bên. Vậy uống cà phê có bị đen da không? Câu trả lời ngắn là không: cà phê không mang sắc tố vào da, và màu da của bạn không đậm lên vì ly phin buổi sáng. Nhưng câu nhắc của mẹ cũng không hoàn toàn vô cớ, vì những thứ đi kèm ly cà phê thì có thể làm da trông xỉn và mệt đi thật.
Bài viết này tách bạch hai chuyện đó. Phần đầu nói về màu da: melanin là gì, cái gì thực sự làm da sẫm lại, và khoa học đang nói gì về cà phê với đốm sắc tố. Phần sau nói về những con đường gián tiếp — đường trong ly cà phê sữa, giấc ngủ bị cắt ngắn, nước uống bị thiếu, và buổi sáng ngồi quán vỉa hè dưới nắng. Cuối bài là một nếp uống cà phê cụ thể cho người bận, để bạn giữ được ly cà phê mình thích mà không phải lo lắng mỗi lần soi gương.
Xin nói trước một điều về giọng của bài. Làn da không phải bảng điểm chấm bạn sống đúng hay sai. Da đang kể câu chuyện về nhịp sống của bạn — ngủ lúc mấy giờ, ăn gì, ra nắng bao lâu, căng thẳng tới đâu. Bài viết này không nhằm bắt bạn bỏ cà phê, mà giúp bạn nhìn rõ ly cà phê nằm ở đâu trong câu chuyện ấy.
Màu da được quyết định bởi điều gì
Màu da của mỗi người chủ yếu do một sắc tố tên là melanin quyết định. Melanin được tạo ra bởi các tế bào sắc tố nằm ở lớp đáy của biểu bì. Có hai dạng chính: một dạng cho màu nâu đen, một dạng cho màu vàng đỏ. Tỷ lệ và tổng lượng hai dạng này tạo nên sắc da riêng của từng người.
Lượng melanin nền được quy định phần lớn bởi di truyền. Đó là lý do hai chị em ruột ăn cùng mâm cơm, uống cùng loại cà phê mà một người vẫn trắng hơn người kia. Trên cái nền di truyền ấy, yếu tố bên ngoài mạnh nhất làm da sẫm màu là tia cực tím từ ánh nắng. Khi da tiếp xúc với nắng, các tế bào sắc tố tăng sản xuất melanin như một lớp che chắn tự nhiên — chính là hiện tượng rám nắng. Tiếp xúc lặp đi lặp lại nhiều năm còn để lại những đốm sắc tố không đều màu, thường gặp ở má, trán, mu bàn tay.
Ngoài nắng, còn một số yếu tố khác có thể làm da sẫm cục bộ: vết thâm sau mụn hoặc sau tổn thương da, ma sát lâu ngày ở vài vùng, một số loại thuốc, và một số tình trạng sức khoẻ cần bác sĩ đánh giá. Điểm chung của danh sách này là không có mục nào là "một thức uống màu nâu".
Vậy vì sao niềm tin "uống cà phê đen da" lại phổ biến đến thế? Có lẽ vì trực giác rất dễ nối màu của ly nước với màu của làn da. Cùng một kiểu trực giác ấy từng khiến nhiều thế hệ tin rằng ăn nước tương khiến vết thương thâm đen. Nhưng sắc tố trong cà phê không đi vào da. Khi bạn uống, cà phê được tiêu hoá và hấp thu như mọi thức uống khác; các hợp chất tạo màu nâu không được "chuyển" nguyên vẹn đến lớp biểu bì để nhuộm da.
Khoa học nói gì về cà phê và đốm sắc tố
Nếu cà phê không nhuộm màu da, liệu nó có ảnh hưởng gì đến quá trình tạo sắc tố không? Đây là chỗ bằng chứng hiện có khá thú vị, và cũng cần đọc cẩn thận.
Năm 2015, một nhóm nghiên cứu Nhật Bản công bố trên tạp chí International Journal of Dermatology kết quả khảo sát hơn một trăm phụ nữ khoẻ mạnh tuổi trung niên. Họ ghi lại lượng cà phê và polyphenol mỗi người dùng hằng ngày, rồi đo các đốm sắc tố do nắng trên mặt bằng thiết bị chụp da. Kết quả: nhóm uống nhiều cà phê hơn có điểm đốm sắc tố thấp hơn. Nhóm tác giả cho rằng các polyphenol trong cà phê — nổi bật là nhóm axit chlorogenic — có thể góp phần vào mối liên quan này.
Đọc kết quả ấy cần hai điều thận trọng.
Thứ nhất, đây là nghiên cứu quan sát. Nó cho thấy hai thứ đi cùng nhau, không chứng minh cái này gây ra cái kia. Có thể những người uống nhiều cà phê trong nghiên cứu còn khác nhóm kia ở nhiều điểm khác — thời gian ở ngoài trời, cách che nắng, chế độ ăn — mà khảo sát không kiểm soát hết.
Thứ hai, nó không phải lý do để uống cà phê nhằm "làm đẹp da". Nhóm polyphenol có mặt trong rất nhiều thực phẩm và thức uống khác: trà, rau lá xanh đậm, trái cây nhiều màu, các loại đậu. Một khẩu phần đa dạng giàu chất chống oxy hoá đáng tin hơn nhiều so với việc dồn kỳ vọng vào một ly cà phê.
Điều ta có thể rút ra một cách trung thực là: bằng chứng hiện có không ủng hộ niềm tin rằng cà phê làm đen da. Nếu có, những dữ liệu ít ỏi đang nghiêng về phía ngược lại, và vẫn cần thêm nghiên cứu để nói chắc.
Mỗi người một cơ địa, một nhịp sống, và cách cơ thể phản ứng với cà phê cũng khác nhau. Nếu bạn muốn biết nhịp hiện tại của mình đang nghiêng về đâu trước khi quyết định nên giữ hay bớt cà phê, có thể kiểm tra thể trạng trong 90 giây để có một điểm khởi đầu cụ thể.
Vậy vì sao nhiều người thấy da xỉn đi khi uống nhiều cà phê
Đây là phần quan trọng nhất của bài, vì trải nghiệm "uống nhiều cà phê thì da kém đi" là có thật với không ít người. Chỉ là thủ phạm thường không nằm trong hạt cà phê, mà nằm ở bốn thứ đi cùng ly cà phê.
Đường sữa trong ly cà phê kiểu Việt
Cà phê sữa đá là một phần văn hoá, và nó ngon chính vì sữa đặc. Nhưng sữa đặc có đường chứa rất nhiều đường. Vài thìa sữa đặc trong một ly cà phê kiểu quán có thể mang theo mười mấy gram đường, và các món cà phê pha chế kiểu mới — kem muối, caramel, sữa dừa — còn nhiều hơn nữa. Nếu mỗi ngày bạn uống hai ly, phần đường từ cà phê đã chiếm gần hết mức Tổ chức Y tế Thế giới khuyến khích cho cả ngày.
Chế độ ăn nhiều đường kéo dài có liên quan tới làn da kém tươi, dễ nổi mụn ở người có cơ địa sẵn. Nếu bạn muốn hiểu kỹ con đường này, bài ăn nhiều đường ảnh hưởng làn da thế nào đã đi sâu từng bước. Ở đây chỉ cần nhớ: khi so ly cà phê đen với ly cà phê sữa, khác biệt đáng kể nhất cho làn da nằm ở phần đường.
Giấc ngủ bị cắt ngắn mà không biết
Caffeine cần khoảng năm tiếng để cơ thể đào thải được một nửa, và ở một số người con số này dài hơn nhiều. Một nghiên cứu trên tạp chí Journal of Clinical Sleep Medicine cho thấy dùng caffeine ngay cả sáu tiếng trước giờ ngủ vẫn làm tổng thời gian ngủ giảm rõ rệt — dù nhiều người tham gia không tự nhận ra mình ngủ kém hơn.
Đây chính là điểm hay bị bỏ sót. Ly cà phê lúc 16 giờ để "chống buồn ngủ buổi chiều" có thể lấy đi của bạn một phần giấc ngủ sâu đêm đó. Và giấc ngủ là lúc làn da được nghỉ ngơi, phục hồi sau một ngày tiếp xúc với nắng, bụi và máy lạnh. Ngủ không đủ thì sáng hôm sau da dễ trông xỉn, bọng mắt rõ, quầng thâm đậm — và rất dễ quy tội cho "cà phê làm đen da" trong khi thứ thực sự thiếu là giấc ngủ. Bài ngủ muộn ảnh hưởng làn da thế nào giải thích kỹ hơn cơ chế này.
Uống cà phê thay cho uống nước
Caffeine có tác dụng lợi tiểu nhẹ. Với người uống ở mức vừa phải và đã quen, nước trong chính ly cà phê gần như bù được phần đó, nên cà phê không "rút nước" khỏi da như nhiều người lo. Vấn đề thực tế nằm ở chỗ khác: nhiều người văn phòng dùng cà phê như thức uống chính trong ngày, còn nước lọc thì gần như quên. Cả ngày ngồi máy lạnh, uống ít nước, cộng thêm vài ly cà phê đậm — làn da cảm thấy căng, khô, kém mềm là điều dễ hiểu.
Bạn có thể xem lại bài uống nước đúng cách mỗi ngày để biết mình cần khoảng bao nhiêu nước và chia ra các mốc trong ngày thế nào.
Buổi sáng ngồi quán vỉa hè dưới nắng
Đây là lý do ít ai nghĩ tới nhưng có lẽ quan trọng nhất. Nếp cà phê sáng của người Việt thường gắn với ghế nhựa vỉa hè, ban công, bàn ngoài trời. Ngồi ba mươi phút dưới nắng buổi sáng, ngày nào cũng vậy, không kem chống nắng, không mũ — cộng dồn qua nhiều tháng, lượng tia cực tím da nhận được là đáng kể. Và nhớ lại phần đầu bài: nắng mới là yếu tố bên ngoài mạnh nhất làm da sẫm màu và hình thành đốm sắc tố.
Nói cách khác, ly cà phê có thể đang "gánh tội" cho ánh nắng. Nếu bạn thấy da mình sạm dần theo năm tháng uống cà phê, hãy nhìn xem mình uống cà phê ở đâu, trước khi nhìn xem mình uống bao nhiêu.
Uống cà phê có gây mụn không
Đây là câu hỏi đi kèm gần như luôn luôn, nên đáng dành một mục riêng. Hiện chưa có nghiên cứu nào khẳng định cà phê trực tiếp gây mụn. Nhưng giống như chuyện sắc da, những thứ đi cùng ly cà phê có thể đóng vai trò ở một số người:
- Phần đường và sữa. Chế độ ăn nhiều đường và nhiều thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh có liên quan tới mụn ở một số người. Bài chế độ ăn cho da mụn: khoa học nói gì tổng hợp những bằng chứng hiện có một cách thận trọng.
- Giấc ngủ và căng thẳng. Ngủ thiếu và căng thẳng kéo dài đều liên quan tới việc da dễ nổi mụn hơn. Cà phê uống muộn có thể góp vào vòng lặp ấy qua đường giấc ngủ.
- Thói quen chạm tay lên mặt. Nghe có vẻ không liên quan, nhưng những buổi ngồi cà phê làm việc dài thường đi kèm thói quen chống cằm, chạm mặt.
Nếu bạn nghi cà phê làm mình dễ nổi mụn, cách kiểm tra hợp lý nhất là thay đổi từng biến một: giữ nguyên cà phê nhưng bỏ sữa đặc hai tuần, hoặc giữ nguyên ly sữa nhưng dời giờ uống lên sớm hơn. Thay đổi mọi thứ cùng lúc sẽ khiến bạn không biết điều gì thực sự tạo khác biệt. Và nếu mụn viêm nhiều, kéo dài, hãy gặp bác sĩ da liễu — không có chỉnh sửa ăn uống nào thay được việc đó.
Bao nhiêu cà phê mỗi ngày là vừa
Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA), trong đánh giá khoa học về an toàn caffeine, kết luận rằng người trưởng thành khoẻ mạnh dùng tới 400 mg caffeine mỗi ngày không gây lo ngại về an toàn, và mỗi lần không quá khoảng 200 mg. Với phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, mức được khuyến nghị là dưới 200 mg mỗi ngày.
Khó ở chỗ, ít ai biết ly cà phê của mình chứa bao nhiêu caffeine. Một vài điểm giúp ước lượng:
| Loại đồ uống | Điều cần biết | |---|---| | Cà phê phin Robusta đậm | Hạt Robusta thường có hàm lượng caffeine cao hơn Arabica đáng kể; ly phin đậm đặc có thể chạm hoặc vượt mức 200 mg một lần | | Cà phê pha máy, Arabica | Thường ít caffeine hơn trên mỗi ly so với phin Robusta cùng thể tích | | Cà phê hoà tan | Thường thấp hơn, nhưng gói 3 trong 1 kèm nhiều đường | | Trà xanh, trà đen, trà sữa | Cũng có caffeine, dễ bị quên khi cộng tổng cả ngày | | Nước tăng lực, nước ngọt có ga vị cola | Có caffeine, thường kèm nhiều đường |
Vì hàm lượng dao động rộng tuỳ hạt, cách rang và cách pha, con số trên mỗi ly chỉ là ước lượng. Cách đo thực tế hơn là lắng nghe cơ thể: nếu sau ly cà phê bạn thấy tim đập nhanh, tay run, bồn chồn, khó tập trung, hoặc đêm đó khó ngủ, thì lượng đó đang vượt quá mức hợp với bạn — bất kể người khác uống được bao nhiêu.
Với đa số chị em văn phòng, một đến hai ly mỗi ngày, uống trước đầu giờ chiều là mức vừa đủ tỉnh táo mà ít ảnh hưởng tới giấc ngủ.
Góc nhìn Đông y: vì sao có người uống cà phê thấy "nóng trong"
Trong cách nhìn của Đông y, cà phê được xếp vào nhóm có tính ấm và khô, thiên về làm cơ thể hưng phấn. Mỗi người có một thể trạng khác nhau, nên cùng một ly cà phê, người này thấy tỉnh táo dễ chịu, người kia lại thấy bứt rứt, khô miệng, khó ngủ.
Người có thể trạng thiên nhiệt — hay nóng người, khát nước, dễ nhiệt miệng, ngủ không sâu — thường cảm nhận rõ những phản ứng này hơn khi uống cà phê đậm, nhất là vào mùa nóng. Có lẽ từ trải nghiệm "nóng trong" ấy mà dân gian nối tiếp sang chuyện "nóng thì da xấu, da đen". Đông y không có cơ sở nào nói cà phê nhuộm đen da, nhưng lời nhắc dung hoà thì vẫn đáng nghe: người thể nhiệt nên uống nhạt hơn, ít hơn, và cân bằng bằng nhiều nước, rau xanh, trái cây theo mùa.
Ngược lại, người thể hàn — hay lạnh tay chân, bụng dễ lạnh — đôi khi thấy một ly cà phê ấm buổi sáng lại dễ chịu. Không có một công thức đúng cho tất cả. Nếu bạn chưa rõ mình nghiêng về thể trạng nào, bài 5 thể tạng theo Đông y là một điểm khởi đầu dễ đọc.
Nếp uống cà phê thân thiện với làn da cho người bận
Thay vì bỏ hẳn cà phê — điều khiến nhiều người đau đầu, cáu gắt vài ngày rồi quay lại uống nhiều hơn — hãy điều chỉnh cách uống. Dưới đây là sáu điều chỉnh nhỏ, làm được ngay tuần này.
1. Chốt một "giờ đóng cửa" cho caffeine. Tính ngược từ giờ ngủ khoảng tám tiếng. Ngủ lúc 23 giờ thì ly cuối cùng nên trước 15 giờ. Đây là điều chỉnh có lợi nhất cho làn da vì nó bảo vệ giấc ngủ. Bài nên uống cà phê muộn nhất lúc mấy giờ hướng dẫn cách tự tính mốc giờ theo cơ địa.
2. Giảm sữa đặc theo bậc thang. Đừng đổi đột ngột từ cà phê sữa sang cà phê đen — vị giác sẽ phản đối. Mỗi tuần giảm khoảng một phần tư lượng sữa đặc, hoặc thay một nửa bằng sữa tươi không đường. Sau ba đến bốn tuần, ly cà phê cũ sẽ trở nên ngọt gắt với chính bạn.
3. Một ly cà phê, một ly nước lọc. Gắn hai việc với nhau thành một thói quen: gọi cà phê là gọi kèm ly nước, pha cà phê ở văn phòng là rót sẵn ly nước bên cạnh.
4. Đừng uống lúc bụng đói. Uống cà phê đậm trước khi ăn sáng dễ gây cồn cào, khó chịu dạ dày ở nhiều người. Ăn một bữa sáng có đạm trước — trứng, sữa chua, bánh mì với đậu phụ, hoặc một ly đạm thực vật pha nhanh cho những hôm không kịp ngồi xuống ăn — rồi mới đến cà phê. Bữa sáng đủ đạm cũng giúp bạn ít thèm ly cà phê thứ hai giữa buổi hơn.
5. Chuyển chỗ ngồi vào bóng râm. Nếu nếp cà phê sáng của bạn là ngồi quán ngoài trời, hãy chọn chỗ có mái che, và thoa kem chống nắng trước khi ra khỏi nhà dù chỉ đi uống cà phê gần nhà. Đây có lẽ là thay đổi nhỏ nhất nhưng liên quan trực tiếp nhất tới sắc da.
6. Thay ly thứ hai bằng thức uống khác. Ly cà phê buổi sáng giữ nguyên, nhưng ly thứ hai lúc 14 giờ có thể đổi sang một thức uống không caffeine hoặc ít caffeine. Phần tiếp theo có vài gợi ý.
Ly thứ hai trong ngày: đổi sang gì
Phần lớn chị em không thực sự cần ly cà phê thứ hai. Thứ ta cần lúc 14 giờ thường là một khoảng nghỉ, một thứ ấm trong tay, và một cớ để đứng dậy khỏi bàn làm việc. Những lựa chọn dưới đây đáp ứng được cả ba mà không lấy mất giấc ngủ đêm nay.
- Trà thảo mộc ban ngày. Một tách Trà Tuệ Minh — trà thảo mộc túi lọc từ vùng dược liệu Tản Viên — cho vị thanh, dễ uống, pha nhanh ngay tại bàn làm việc. Đây là lựa chọn hợp cho những ai muốn giữ nghi thức "pha một thứ gì đó ấm" mà không thêm caffeine vào buổi chiều.
- Thức uống thay cà phê. Nếu bạn nhớ đúng hương vị rang và cảm giác một ly đậm, có thể thử các thức uống thay cà phê của IKI để giữ nghi thức quen mà giảm dần lượng caffeine trong ngày.
- Nước ấm với vài lát gừng hoặc chanh, không đường — đơn giản, rẻ, có sẵn ở hầu hết văn phòng.
- Một ly nước lọc và mười phút đi bộ. Nghe đơn giản đến mức buồn cười, nhưng rất nhiều cơn buồn ngủ buổi chiều là do ngồi lâu và thiếu nước, không phải do thiếu caffeine.
Bài uống gì thay cà phê buổi sáng có bảng so sánh chi tiết tám lựa chọn và lộ trình giảm cà phê ba tuần không đau đầu, nếu bạn muốn đi xa hơn.
Còn buổi tối, khi đã qua giờ đóng cửa caffeine, một tách Trà Thanh Hương với hương hoa nhài, hoa quế và trần bì là cách khép lại ngày nhẹ nhàng, thay cho thói quen lướt điện thoại. Đây là thời điểm cơ thể chuẩn bị cho giấc ngủ — và như đã nói ở trên, giấc ngủ mới là thứ làn da cần nhất.
Những hiểu lầm thường gặp về cà phê và làn da
"Cà phê đen thì đen da, cà phê sữa thì đỡ hơn." Ngược lại mới gần sự thật hơn. Màu của ly nước không quyết định gì; phần đường trong ly cà phê sữa mới là thứ đáng để ý hơn đối với làn da.
"Uống cà phê làm da mất nước nên mới sạm." Với lượng vừa phải, cà phê không làm cơ thể mất nước đáng kể. Da khô thường đến từ việc cả ngày uống quá ít nước lọc và ngồi máy lạnh.
"Đắp mặt nạ bã cà phê thì da sáng lên." Bã cà phê là hạt thô, chà mạnh lên da mặt có thể gây trầy xước và kích ứng, nhất là da nhạy cảm. Nếu bạn muốn tẩy tế bào chết, hãy dùng sản phẩm được thiết kế cho da mặt và hỏi bác sĩ da liễu khi da đang có vấn đề. Nói cho công bằng, thứ bạn thoa lên da và thứ bạn uống vào là hai câu chuyện khác nhau.
"Uống cà phê làm răng đen, vậy chắc cũng làm da đen." Cà phê có thể làm ố men răng thật, vì nước cà phê tiếp xúc trực tiếp và lặp lại với bề mặt răng. Da thì không nhận nước cà phê theo cách đó. Nếu lo ố răng, hãy súc miệng bằng nước lọc sau khi uống.
"Bỏ cà phê một tháng thì da sẽ trắng lại." Không có cơ sở nào cho điều này, và bất kỳ lời hứa hẹn nào về một mốc ngày cụ thể cho làn da đều đang nói quá. Làn da chịu ảnh hưởng cùng lúc từ cơ địa, nắng, giấc ngủ, khẩu phần ăn, căng thẳng và cách chăm sóc bên ngoài.
Khi nào nên hỏi ý kiến bác sĩ
Cà phê là thức uống an toàn với phần lớn người trưởng thành khoẻ mạnh ở mức vừa phải. Tuy vậy, hãy hỏi ý kiến bác sĩ nếu bạn thuộc một trong các trường hợp sau:
- Đang mang thai, đang cho con bú hoặc đang chuẩn bị mang thai — mức caffeine khuyến nghị thấp hơn người bình thường
- Đang có bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim, huyết áp đang theo dõi, bệnh dạ dày hoặc trào ngược
- Đang dùng thuốc điều trị dài ngày — một số thuốc tương tác với caffeine
- Hay mất ngủ, lo âu, hồi hộp kéo dài
- Da xuất hiện đốm sắc tố mới, thay đổi hình dạng hoặc màu sắc nhanh, hoặc mảng sẫm màu lan rộng không rõ lý do — đây là việc của bác sĩ da liễu, không phải của chế độ ăn uống
Tóm lại
Uống cà phê không làm đen da. Màu da do melanin quyết định, và melanin chịu chi phối chủ yếu bởi cơ địa cùng ánh nắng. Dữ liệu khoa học ít ỏi hiện có còn đang nghiêng về phía ngược lại với niềm tin dân gian, dù vẫn cần thêm nghiên cứu.
Nhưng câu nhắc của mẹ không vô cớ. Những thứ đi quanh ly cà phê — sữa đặc nhiều đường, ly uống quá muộn làm mất giấc ngủ, thói quen uống cà phê thay nước, và buổi sáng ngồi nắng không che chắn — thì có thể làm da trông xỉn và mệt thật. Tin tốt là cả bốn thứ đó đều điều chỉnh được mà không cần từ bỏ ly cà phê bạn thích: chốt giờ đóng cửa caffeine, giảm dần sữa đặc, uống kèm nước lọc, và chuyển chỗ ngồi vào bóng râm.
Nếu bạn muốn có một bức tranh rõ hơn về thể trạng và nhịp sống hiện tại của mình — để biết nên giữ ly cà phê ở mức nào, và nên ưu tiên điều chỉnh gì trước — hãy dành 90 giây để kiểm tra thể trạng. Và nếu bạn muốn theo dõi giấc ngủ, nước uống và nhịp ăn mỗi ngày mà không phải ghi chép tay, App IKI có thể đồng hành cùng bạn.
Nguồn tham khảo
- Fukushima Y. và cộng sự (2015) — Skin photoprotection and consumption of coffee and polyphenols in healthy middle-aged Japanese females, International Journal of Dermatology: onlinelibrary.wiley.com
- Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) — Scientific Opinion on the safety of caffeine (2015): efsa.europa.eu
- Drake C. và cộng sự (2013) — Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed, Journal of Clinical Sleep Medicine: jcsm.aasm.org
- Tổ chức Y tế Thế giới — Guideline: Sugars intake for adults and children: who.int
Nội dung trong bài mang tính chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khoẻ chủ động, không nhằm chẩn đoán và không thay thế tư vấn y khoa. Các sản phẩm IKI là thực phẩm bổ sung, không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người đang mang thai, cho con bú, có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc có vấn đề về da cần theo dõi nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi thói quen ăn uống.