Trời chuyển lạnh, khẩu vị của chúng ta cũng đổi theo: tự nhiên thèm bát canh nóng, nồi hầm thơm mùi gừng quế, và ít mặn mà với đĩa salad mát lạnh. Cảm giác ấy không phải ngẫu nhiên — cơ thể đang tự điều chỉnh để giữ ấm và tiết kiệm năng lượng. Vấn đề là mùa lạnh cũng dễ kéo theo hai thói quen kém lành mạnh: ăn nhiều món béo ngậy hơn mức cần, và cắt gần hết rau quả tươi. Ăn theo mùa, nói cho cùng, là chiều theo nhu cầu của cơ thể mà không đánh mất sự cân bằng.
Vì sao mùa lạnh cơ thể đòi ăn khác
Khi nhiệt độ hạ, cơ thể phải đốt thêm năng lượng để duy trì thân nhiệt, nên cảm giác đói đến sớm và nhiều hơn. Da khô, môi nứt, tay chân lạnh cũng là những tín hiệu quen thuộc của mùa này. Cùng lúc, ta ít ra ngoài, ít vận động và ít tiếp xúc ánh nắng hơn — ba yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lượng và tâm trạng. Bữa ăn mùa lạnh vì thế không chỉ cần đủ no, mà cần đủ chất và đủ ấm. Nguyên tắc ăn theo mùa và thể tạng của người Việt xưa vốn đã gói ghém tinh thần đó: mùa nào thức nấy, nóng lạnh cân nhau.
Những nhóm nên có trong mâm cơm ngày rét
- Món nấu nóng: canh, súp, món hầm, món hấp — vừa ấm bụng, vừa dễ tiêu hơn đồ nguội và đồ chiên rán.
- Củ quả theo mùa: khoai lang, bí đỏ, cà rốt, củ cải, su hào — ngọt tự nhiên, nhiều chất xơ, để được lâu và hợp món hầm.
- Đạm đủ và đa dạng: đậu phụ, các loại đậu, trứng, cá, thịt nạc. Đạm giúp bữa ăn no lâu và giữ cơ bắp trong mùa ít vận động.
- Các loại hạt: hạt óc chó, hạnh nhân, hạt điều làm bữa phụ ấm áp, thay cho bánh kẹo ngọt.
- Rau lá xanh và trái cây: đừng bỏ. Rau lá xanh có thể luộc, nấu canh hay xào nhanh; trái cây mùa lạnh như cam, quýt, bưởi để ở nhiệt độ phòng sẽ dễ ăn hơn.
Gia vị ấm — chút ít mà đổi cả bữa
Bếp Việt sẵn những vị làm ấm bữa cơm mà không cần thêm dầu mỡ: gừng, sả, quế, hồi, tiêu, hành. Vài lát gừng thả vào nồi canh cá, chút tiêu rắc lên bát cháo, nhánh sả đập dập trong nồi hầm — đủ để món ăn dậy mùi và thấy ấm người khi ăn. Xem thêm về gừng, nghệ, sả trong bếp Việt. Một ly nước ấm hoặc trà thảo mộc sau bữa cũng là thói quen dễ giữ trong những ngày rét.
Ba điều dễ quên khi trời lạnh
Thứ nhất là nước: trời lạnh ít khát nhưng cơ thể vẫn mất nước qua hơi thở và không khí hanh khô — hãy để sẵn bình nước ấm bên bàn làm việc. Thứ hai là ánh nắng: tranh thủ ra ngoài lúc nắng lên, dù chỉ mười lăm phút. Thứ ba là đừng để mùa lạnh thành cái cớ ăn liên tục đồ ngọt và món chiên; thèm ấm thì chọn món nóng, không nhất thiết phải là món béo. Giữ được ba điều nhỏ ấy, mùa lạnh sẽ trôi qua nhẹ nhàng hơn nhiều — và mâm cơm ngày rét vẫn vừa ngon, vừa cân bằng.